Welk thema ontbreekt er volgens jou nog?

Onderwijs kan zorgen voor goede werkomstandigheden voor leerkrachten, waardoor leerkrachten zich ondersteund en gewaardeerd voelen.

Leerlingen moeten leren omgaan met duurzaamheidsuitdagingen, dat vergt de nodige kennis, vaardigheden en attitude. Leerkrachten en scholen moeten een actiegeoriënteerde leeromgeving hiertoe kunnen ontwerpen en uitvoeren. Als je dit niet doet, verzaak je aan de rol die het onderwijs ook heeft om kwalificatie en socialisatie én persoonsvorming en eigenlijk bereid je je leerlingen dan niet voor op enkele van de grootste uitdagingen waar we voor staan. Enkele van de vernoemde thema's in de lijst zijn hieraan gelinkt, het vergt gelijkaardige competenties, dus ik stel zeker voor om ze samen te behandelen. Kritisch leren denken, systeemdenken, toekomstdenken, strategisch denken, leren omgaan met eigen en andermans emoties, met controverses...zijn op dit moment zo belangrijk dat ze zelfs noodzakelijk zijn om de democratie goed te laten functioneren.

Sociale basis is één aspect van duurzaamheid. Binnen de grenzen blijven van de ecologische draagkracht is een tweede (samen vormen ze de "donut" in het Donutmodel van Kate Raworth). Temeer om ook  de volgende generaties te laten genieten van een leefbare omgeving. Onderwijs kan vanuit de Whole School Approach (voor duurzaamheid) zorgen dat de jongeren op school leren over duurzaamheidsthema's maar ze ook ondervinden en er actiegericht mee aan de slag gaan. Zo leren ze duurzame keuzes maken, nu en in de toekomst. (Zo'n school kan het internationale label  Eco-School verdienen)

Op school krijg je maar een paar vakken, maar er is zoveel meer. Jongeren moeten richtingen kiezen (bv. logistiek of verkoop? Rechten of bioingenieur?) terwijl ze maar een vaag idee hebben van wat die richtingen inhouden: daardoor kunnen ze niet inschatten of iets hen ligt. Zelf ontdekte ik pas op mijn 23ste wat me boeide: wat een tijdverspilling. Had ik het vroeger geweten, dan had ik de juiste studies kunnen kiezen en had ik me niet verveeld in (voor mij) saaie lessen. Moedig jongeren aan om buiten school andere activiteiten te ontdekken: talen, sport, muziek, natuur, kunst,... Laat hen met iets beginnen, stoppen als ze dan toch geen interesse hebben, en weer van iets anders te proeven. Beperk je niet tot klassieke dingen zoals een museumbezoek. Ga naar werkplaatsen/woonzorgcentra/rechtbanken..., en laat de jongeren meedraaien. Geef leerkrachten de tijd om hun ervaring met hun leerlingen te delen, nodig studenten in scholen uit om over hun studies te praten. Dit wordt hier en daar gedaan, maar ver van vaak genoeg. Als jongeren hun talent(en) sneller zouden ontdekken, zou er minder miserie op school zijn (leerkrachten die politieagenten moeten spelen en hun les niet kunnen geven, schooluitval...). Minder miserie = minder admin en zorgpersoneel nodig, minder burn-outs, minder bezorgde ouders, minder criminaliteit.... De tijd en energie die vrij komt bij al die mensen zouden ingezet moeten worden om dit flexibler onderwijssysteem vorm te geven.

Gooi niet al het bijzonder onderwijs dicht onder het mom van inclusie! Voorzie voor de mensen met een beperking die dat aankunnen, voldoende zorg en ondersteuning voor hen én voor de leerkrachten (en klasgenoten) opdat inclusie de norm wordt. Maar onthou dat er een groep mensen met een beperking is voor wie die inclusie-norm hen de zorg en ondersteuning afneemt die zij wel nodig hebben: kleine groepjes, minder prestatiedruk, aangepast leerprogramma... Niet iedereen past in de zelfde mal, mensen zijn geen eenheidsworst... En er zal altijd een grote groep blijven voor wie gewoon onderwijs simpelweg niet lukt!

Als we in het onderwijs inclusief kunnen werken op een goede manier, die verrijkend is voor alle leerlingen, dan komen we na veel jaren investeren in een inclusieve samenleving.

Dit mag geen besparingsmaatregel zijn maar moet goed ondersteund worden.

Onderwijs moet haar kerntaken dringend veel ernstiger opnemen. Zo moet het eindelijk beginnen met professionele kwaliteitsborging. Wat nu bestaat is doorgaans (bepaalde technische scholen en andere niet te na gesproken) precair zwak omdat bepaalde essentiële kernelementen van professioneke kwaliteitsborging of ontbreken, of veel te zwak zijn. Dit is slechts één voorbeeld van de vele. 

Er gaan te veel middelen en kansen verloren door de 3 netten te behouden. Dit is niet meer van deze tijd! Denk aan alle middelen die kunnen bespaard worden door samenvoeging en zet die in om leerkrachten meer te ondersteunen in taken zoals mentaal welzijn, gezondheidsvaardigheden, inclusie, ...

Wat hebben we na te streven in ons onderwijs? De beste worden op internationale toetsen? Zorgen voor instapklare werknemers voor onze bedrijven? Gehoorzame burgers voor onze samenleving? Of vinden we het belangrijk om in onderwijs in te zetten op groeien in 'wijsheid','sterk samenleven', 'diepgaand gelukkig' worden en daartoe bijdragen bij anderen, 'actief burgerschap'?

zorgen voor kritisch creatieve integratie van kinderen en jongeren in de toekomstige samenleving

Relatietraining, ook bekend als 'seksuele opvoeding', is een belangrijk onderdeel in de voorbereiding op ouderschap. Daarbij hoort ook het begrip rond een intersekse kind thuis, wat kan je verwachten, wat te doen, wanneer is medische hulp wel verantwoord, e.d. Daarbij kan het onderwijs een enorme rol spelen, want de ouder van een kind worden is een dagelijkse gebeurtenis, en als je niet weet wat dat inhoudt, zeker als je kind niet in de hokjes past, is dat een heel groot probleem.

Kunnen we flexibel genoeg inspelen op plotse grote veranderingen? Zijn we stabiel genoeg en kunnen we focussen op de kern terwijl we inzicht hebben op innovaties. Bijvoorbeeld AI en onderwijs. 

Mensen controleren is niet wat we nodig hebben. Als je wil dat mensen zich als verantwoordelijke volwassenen gedragen, ouders en leerkrachten en iedereen, dan moet je ze leren zelf moreel te denken en ze toelaten hun eigen keuzes te maken. Als je een samenleving steeds meer controlerend maakt creëer je een sfeer van wantrouwen, dat is nefast voor de verbinding. Maar vooral is het nefast voor het eigen verantwoordelijkheidsgevoel. 'Ik heb me toch aan de regels gehouden' in plaats van 'ik doe wat ik vind dat ik moet doen als verantwoordelijke volwassene'.

Stop met planlast, controleren, papieren verantwoording.. zowel voor de leerkracht als voor de ouder als voor elke mens in de sameleving. 

Onderwijs is een proces van waardecreatie voor onze jongeren opdat ze zo optimaal en zo volledig mogelijk hun leven kunnen, mogen en willen inrichten en beleven. Waardecreatie is  bijvoorbeeld kennisopbouw, vaardigheidstraining, attitudevorming, artistieke beleving, sportieve verkenning... Dit creatieproces verloopt idealiter - en ideaal is met veel hoop op 'maximale waarde voor iedere leerling' -  in een leercultuur en leeromgeving die 'levens-echt" zijn en die dus waarden en normen, maar ook tijd- en ruimtekenmerken representeren uit het leven van hier en nu, en ook liefst van dat van daar en morgen. Nu even wat meer amplificeren om een punt te maken: Maar wat is? Schoolculturen zijn als in omaatjes tijd, leermiddelen en -ruimtes zijn amper technologisch ondersteund, klasopstellingen en werkvormen komen zo uit de foto's met de gekartelde randjes.  We lijken in onderwijs te koken uit een gerenommeerd kookboek, met prachtige recepten, maar waarvan de ingrediênten of niet meer te krijgen zijn of niet meer echt gesmaakt worden.  Het is tijd voor een sterrenchefaanpak, die en traditionele en nieuwe klemtonen legt, in het eten zelf, in de bereidingswijze én in de keuken, en die de gasten verrast en graag doet terugkomen. 

Terug meer aandacht voor spelling, spraakkunst en dictee in basis- en secundair onderwijs. Decennia werden deze vaardigheden gedeeltelijk geschrapt in het onderwijscurriculum. Hierdoor kunnen zelfs heel wat leerkrachten niet meer zonder fouten schrijven.

Ons onderwijs is georganiseerd in 3 netten. Dit is niet meer van deze tijd. De vrijheid van godsdienstkeuze en vrijheid van onderwijs kan geboden worden als deze netten samensmelten. Dit zou een besparing opleveren. Bovendien is het voor leerkrachten positiever om in het eigen dorp of hetzelfde dorp les te kunnen geven. Er zou ook geen concurrentiestrijd tussen scholen meer zijn aangezien het om dezelfde school of scholengroep zou gaan. Zo kan je je als leerkracht meer focussen op de job en niet op het aantrekken van leerlingen. Het aantrekken van leerlingen doe je door kwalitatief onderwijs te bieden en een warm nest te tonen. Nu wordt dit vaak door externe factoren beïnvloed (nieuwe speelplaats, nieuwbouw, ...).

Gezien de tekorten, lijkt de job als leraar momenteel niet echt aantrekkelijk.

Wat kan hiervan de oorzaak zijn ?

Onderwijs heeft een fundamentele maatschappelijke opdracht. In een snel veranderende samenleving moet onderwijs in de eerste plaats zorgen voor kwaliteitsvol leren en gelijke onderwijskansen, ongeacht de achtergrond van een kind. De kerntaak van onderwijs bestaat uit: het aanbieden van sterk, eigentijds en inclusief onderwijs, het ontwikkelen van kennis, vaardigheden en attitudes die leerlingen voorbereiden op verdere studies, werk en burgerschap, het opvolgen van leer- en zorgnoden van leerlingen. Het creëren van een veilige, stimulerende leeromgeving. Het professioneel samenwerken met collega’s en ouders. Leerkrachten zijn in essentie pedagogische en didactische professionals. Hun kernopdracht is lesgeven, begeleiden, observeren, evalueren en bijsturen. Daarvoor hebben zij tijd, rust en professionele ruimte nodig. Er zijn grenzen aan de rol van onderwijs. Vandaag neemt onderwijs steeds vaker taken op die niet tot de kernopdracht behoren: opvang organiseren, vervoer regelen, maaltijden voorzien, huiswerk begeleiden buiten de lestijd, administratieve en financiële taken opnemen, zelfs fondsen werven om basisvoorzieningen te financieren. Deze evolutie leidt tot: overbelasting van leerkrachten, minder tijd voor kwalitatief onderwijs, verhoogde uitstroom uit het beroep, groeiende ongelijkheid tussen scholen. Een modern onderwijssysteem erkent daarom dat onderwijs niet alles kan en niet alles moet doen. De focus moet liggen op leren en begeleiden.

Het onderwijs zou jongeren op zijn minst kunnen voorbereiden door te zorgen dat ze weten wat deze problemen inhouden, hoe we er in Vlaanderen, maar ook wereldwijd mee geconfronteerd worden, en wat je als individu maar ook als samenleving zou kunnen doen om die problemen tegen te gaan. 

Onderwijs speelt zich af in tijdelijke gemeenschappen die deel uitmaken van de algemene, lokale gemeenschap. De grenzen tussen onderwijs en de omgeving staan steeds meer open, en dat is ook goed zo. De “school van de mens” hoort thuis in de “school van het leven”. Maar de “school van de mens” heeft nooit geleerd samen te werken met de “school van het leven”. Dat is het probleem. En dat betekent ook dat de spanningen die eruit voortkomen alleen kunnen worden benaderd via leerprocessen. Niet van de jonge mensen, maar van het onderwijs. Het zelfbeeld van onderwijs is statisch. Onderwijs als systeem heeft geen zelf differentiërend vermogen. Dat is een bron van spanning. De algemene samenleving veranderd. Wie niet meeverandert, komt in de problemen. Tot dusver heeft onderwijs gezocht naar oplossingen via “catastrofale leerprocessen”, d.w.z. leerprocessen die zich richten op oplossingen binnen een systeem dat de nagestreefde oplossingen logisch uitsluit. Onderwijs moet leren leren, in en met “school van het leven” als enig mogelijk kader voor betekenisverlening en zingeving m.b.t. leerprocessen.

Kinderen en jongeren kennen het gezondheidslandschap niet, hebben nood aan mediawijsheid en aan algemene gezondheidsvaardigheden rond voeding, beweging, mentaal welzijn, middelengebruik, ...Enkel in het onderwijs bereik je elk kind, ouders hebben hiervoor vaak te weinig bagage, waardoor de gezondheidskloof steeds blijft of groter wordt. Ook dit is voorbereiden op het latere leven en is belangrijke kennis + vaardigheden + attitudes. Ook maatschappelijk van belang om uitdagingen te verkleinen en kosten gezondheidszorg te verkleinen, langdurige en chronische ziektes te verminderen, uitval op het werk verkleinen, ... Zie meer burn outs bij jong-volwssenen, pak het preventief aan in het onderwijs!

Thema’s als klimaat, milieu en natuur zijn belangrijke, urgente uitdagingen die een impact hebben op iedereen en direct raken aan de leefwereld van leerlingen.  
Klimaatverandering, milieuproblemen en het verlies aan biodiversiteit beïnvloeden hoe we wonen, werken en samenleven, ook in Vlaanderen. Door deze thema’s een plaats te geven in het onderwijs, krijgen leerlingen inzicht in de wereld rondom hen en leren ze complexe samenhang begrijpen. 
Daarnaast bieden deze thema’s ruimte om jongeren te vormen tot kritische en betrokken burgers. Klimaat- en milieuthema’s nodigen uit tot vragen over rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid en solidariteit, zowel lokaal als wereldwijd. Ze stimuleren systeemdenken, kritisch denken en het verkennen van verschillende perspectieven. 
Daarnaast kan onderwijs jongeren versterken in hun handelingsvermogen. Door klimaat-, milieu- en natuurthema’s te koppelen aan concrete acties, projecten en samenwerking, ervaren leerlingen dat ze zelf een verschil kunnen maken. Ze ontdekken dat engagement op lokaal niveau betekenisvol is en verbonden is met wereldwijde uitdagingen.